Εισήγηση Ζαχαρία Στουφή για το Χρονορυχείο

 

.

Η ποιητική συλλογή «Χρονορυχείο» της Στέλλας Δούμου, είναι η τρίτη ποιητική παρουσία στα ελληνικά γράμματα. Πρόκειται για ένα βιβλίο που προκαλεί αίσθηση στον αναγνώστη από το εξώφυλλο και όχι από το σημείωμα του οπισθόφυλλου που πολλές φορές οι ποιητικές συλλογές επιχειρούν με αυτόν τον τρόπο να κερδίσουν την πρώτη εντύπωση. Το «Χρονορυχείο δεν έχει τέτοιο σημείωμα, αντ΄ αυτού διαθέτει ένα εξώφυλλο «παγίδα». Η ίδια η λέξη – τίτλος, αν δεν κάνω λάθος, είναι μια πρωτόπλαστη λέξη στην ελληνική γλώσσα που ούτε λίγο ούτε πολύ, μας προδιαθέτει ότι θα έρθουμε αντιμέτωποι με την διάνοιξη του ορυχείου για τον εντοπισμό της φλέβας του χρόνου. Κάτω από τον τίτλο του βιβλίου υπάρχει ένα ισόπλευρο τρίγωνο που αξιώνει το απόλυτο σχήμα. Με μια πρώτη ματιά το τρίγωνο αυτό φαίνεται μαύρο, αν το δούμε ποιο προσεχτικά όμως, θα δούμε ότι περιέχει την λεπτομέρεια φωτογραφίας ενός δέντρου. Στο κάτω μέρος του τριγώνου αυτού -στην βάση του-  υπάρχει ένα διάγραμμα από δεξιά προς τα αριστερά, που σταματάει λίγο πριν διαπεράσει την βάση του τριγώνου. Αν λοιπόν, επηρεασμένοι από τον τίτλο, θεωρήσουμε το τρίγωνο αυτό βουνό και το διάγραμμα που είναι κοντά στην βάση του, σχέδιο που μας δείχνει την διαδρομή και το βάθος του ορυχείου, τότε έχουμε την κυριολεκτική εικονοποίηση του τίτλου που μας προδιαθέτει γι΄ αυτό που θα συναντήσουμε στο βιβλίο.

Όλη η προσέγγιση του εξωφύλλου, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ακόμα και υπερβολική για κάποιον που δεν έχει διαβάσει το βιβλίο. Όταν όμως ο αναγνώστης ολοκληρώσει την ανάγνωση και κλείσει το βιβλίο, τότε αντιλαμβάνεται ως αυτονόητα και ευρηματικά, τίτλο και σχέδιο που κοσμούν το εξώφυλλο. Από το πρώτο ποίημα αυτής της συλλογής, γίνεται ξεκάθαρο ότι, η χρονορύχος ποιήτρια, έχει εντοπίσει την χρονική φλέβα, πριν ακόμα αρχίσει την διάνοιξη του χρονορυχείου της. Το όρος χρόνος είναι πανύψηλο, δύσβατο και χαοτικό γι΄ αυτό το απόλυτο σχέδιο του ισόπλευρου τριγώνου, μπορεί μόνο να το χαρακτηρίσει, όχι να το απεικονίσει. Αυτό η ποιήτριά μας το γνωρίζει και γι΄ αυτό είναι λογική η ανάγκη της να θέλει να δει τι κρύβει στο εσωτερικό του το πιο άναρχο βουνό. Έτσι όπως από το πρώτο ποίημα διαφαίνεται ότι η ποιήτρια χτύπησε φλέβα, έτσι διαφαίνεται ότι τα ποιήματα αυτού του βιβλίου είναι τα «ημερολόγια» της διάνοιξης αυτού του ορυχείου.

Ποιες είναι οι συνθήκες που επικρατούν όμως μέσα στα σπλάχνα του χρονικού απροσπέλαστου βουνού; Σίγουρα όχι οι συνθήκες της ατμόσφαιρας, όπως συμβαίνει με κάθε ορυχείο άλλωστε. Μέσα στα σπλάχνα του χρόνου καταργούνται οι ιδιότητες και η χρηστότητα των πραγμάτων. Καταργούνται οι νόμοι της φυσικής μα και οι νόμοι της λογικής. Όλα συμβαίνουν στην πιο απόλυτη εκδοχή τους, γι΄ αυτό και το στοιχείο του σουρεαλισμού είναι αναπόφευκτα έντονο, όπως, και το Σαχτουρικό αλλόκοτο που εμφανίζεται θα έλεγα αναγκαστικά μέσα στα ποιήματα αυτά. Στα έγκατά του ο χρόνος είναι άχρονος και γι΄ αυτό η κάθε παράβαση, λογική και ηθική, είναι αφύσικο επακόλουθο.

Η χρονορύχος ποιήτρια, σε αυτά τα ημερολόγια διάνοιξης (που είναι τα ποιήματα αυτού του βιβλίου δηλαδή) μας συστήνει με την συμπυκνωμένη χρονικότητα της ύπαρξης μα και πέρα από αυτήν. Διαπιστώνουμε πως η ζωή και ο θάνατος, ο έρωτας και το πένθος, συνυπάρχουν στην ίδια ακριβός συνθήκη και πως η ευτυχία και η δυστυχία, δεν είναι παρά η διαιρεμένη μορφή της ύπαρξης. Μέσα σε ολόκληρο το βιβλίο, καμία αναφορά δεν γίνεται ούτε για εκσκαφή σήραγγας, ούτε για ημερολόγια ορυχείου, παρά μονάχα περιορίζεται στο εξώφυλλο, τίτλος και σχέδιο. Αυτό είναι κάτι που συμβαίνει με την ποίηση μιας και όλοι οι ποιητές, όποια και αν είναι η θεματική τους, υποκύπτουν στο καθεστώς του άχρονου χρόνου. Εκεί δηλαδή, που η ουσία των συναισθημάτων και των πραγμάτων είναι διακριτή και ασύλληπτη ταυτόχρονα. Με μία φράση: Η χαοτική απεικόνιση της πραγματικότητας.

Δεν θέλω και δεν μου αρέσει να στέκομαι σε επιμέρους ποιήματα, ούτε μου αρέσει να παραθέτω μεμονωμένους στοίχους ποιημάτων για τεκμηριώσω τα αυτονόητα. Ωστόσο, δεν μπορώ να αντισταθώ σε ένα εύρημα που προκύπτει και επιβεβαιώνεται παράλληλα, σε 7 από τα 23 ποιήματα αυτής της συλλογής. Στα ποιήματα, Αλλιώτικα κομμένος, Χρονορυχείο, Ασκήσεις βυθού, Πνευστοί τοίχοι, Ο φόνος, Σίγμα λόγου και το Θαύμα, γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στο στόμα. Επικρατεί το εσωτερικό του στόματος ακόμα και ως υποδοχή της εισπνοής και τόπος που συντελείται η δύσπνοια, μα κυρίως, γίνεται αναφορά στα δόντια. Στα άλλα ποιήματα αυτού του βιβλίου, υπάρχουν αναφορές και σε άλλα μέρη του σώματος, όπως για παράδειγμα στα χέρια. Όμως, τα άλλα μέλη, αναφέρονται ως αισθητήρια όργανα και όχι ως εργαλεία δράσης. Στα 7 ποιήματα που προανέφερα το στόμα λειτουργεί ξεκάθαρα ως εργαλείο δράσης, δηλαδή ενεργητικά. Παρόλ’ αυτά η ποιήτριά μας δεν αναφέρεται στην δράση του, παρά μόνο στις φθορές που έχει υποστεί από αυτήν. Συμπτώματα όπως η δυσκολία της αναπνοής στα πρόθυρα της δύσπνοιας μα κυρίως τα σπασμένα δόντια που μαρτυρούν ξεκάθαρα την κρούση τους με το σκληρό υλικό του συμπυκνωμένου χρόνου που τα κατέστρεψε.

Επιχειρώντας λοιπόν μια αποκωδικοποίηση των ποιημάτων που προέκυψαν από την διάνοιξη του προσωπικού της χρονορυχείου, προκύπτει ότι, η Στέλλα Δούμου, σαν σκαπτικό εργαλείο για την διάνοιξη του ορυχείου της, χρησιμοποίησε το στόμα. Ναι! Σαν ομότεχνος μπορώ κι εγώ να σας το επιβεβαιώσω. Οι ποιητές το πιο σκληρό πέτρωμα –τον χρόνο− τον σκάβουν με τα δόντια.

Αλέξανδρος Μπάρας, Επίθυρα χεράκια

.

 

%cf%83%cf%80%ce%b5%cf%84%cf%83%ce%b5%cf%82_spetses_007.

Στο Φανάρι, στη Σμύρνη και στη Σύρα,

πάντα πολύ σας πρόσεξα,

μπρούτζινα εσάς για κρούσιμο χεράκια

στις ξώθυρες των ήσυχων σπιτιών.

Κλεισμένα,

σας έβαλε ο τεχνίτης να κρατάτε

μια σφαίρα σαν κορόμηλο μικρή.

Στιλβωμένα πάντα περιμένετε.

Ο δρόμος είναι ήσυχος.

Όπου να ΄ναι κάποιος θα ΄ρθει…

Ω επίθυρα χεράκια,

τι ωραίο να ΄στε ανόμοια!

Καθώς τ΄ανθρώπινα,

κανένα σας μ΄ έν΄ άλλο να μη μοιάζει!..

Καθένα  με την έκφρασή σας

σας έκανε ο τεχνίτης:

άλλα βουβά, μικρόχαρα, χυδαία,

με μάταιη δύναμη,

σαν αρπαγμένη

τη μικρή σας σφαίρα

με δάχτυλα σφιγμένα να κρατάτε,

κι άλλα σας αλαφρά, χαριτωμένα,

καθώς κρατάει κρινοδάχτυλος το σκήπτρο

στις παλιές νησιώτικες εικόνες

ο μικρός Ιησούς, αναπαυμένος

στην αγκαλιά της Κεχαριτωμένης!

[…]

Photo: Ρόπτρο σε θύρα στις Σπέτσες, via google

.

.

Ελένη Κοφτερού [χωρίς τίτλο]

david-lynch

.

Μετά από 43 χρόνια
σίγησε το τηλέφωνο μαμά
κι έμειναν ορφανές
οι κλήσεις κι οι προθέσεις μας.
Το διακόψαμε

αφού πια δεν θα το χρειαστείς
στο ανάερό σου σπίτι.

Κάθε που αλλάζει ο καιρός
μουδιάζουνε τα νούμερα
βαθιά μες στις κλειδώσεις
κι ύστερα φεύγουνε μαζί με τη βροχή
με προορισμό το χώμα.

Το ξέρω είναι απίθανο
μα εσύ έχε το νου σου…

Διαθέτει υπόγεια η σιωπή.
Καμιά φορά ανοίγουνε
μ’ έναν οικείο αριθμό

Αrt: David Lynch

.

.

 

Χρήστος Κατρούτσος, Μες στις υποθέσεις

timed_rabbit_chess_by_kazytc.png

 .

Μες στις υποθέσεις

Η αιμοστάλακτη βεβαιότητα

Τα χέρια να ξεπλένει

Στην παλιρροϊκή απουσία τού αν

Θα τραυματιστώ

Αν η συγκομιδή του φόβου

Ξεπεράσει τη σύληση των αρωμάτων

Που δεν θα τα μυρίσεις

Στο αν

Που ακόμη χρόνο δεν έχει

Κι όμως, γίνεται το στιβαρό παρόν

Πρωτοχρονιά δίχως να σημάνει δώδεκα.

Δρύας

Ορφέας

Έβρος

Ποτάμι

Κομμάτια

Ώρες

Λεπτά που ατροφούν.

Όσο νωρίτερα κι αν έρχεται

Το αν του φόβου, του λειψού

Τόσο λαχανιάζει πίσω του η ζωή

Και αλληθωρίζει η όσφρηση

Στην τριαντάφυλλη αμφιβολία

«Την έκοψα απ΄ τον γκρεμό που έσφαζε

Την παραλία

Όταν

Το να εξέπεσε σε αν

Ήμασταν

Τόσο έτοιμοι για το ποτέ»

Και οι κλεψύδρες κλαίνε

Τη χαμένη άμμο

Δίχως λόγο να στραφούν

Δίχως την πτητική ανάσα

Επάνω του                          στραμμένοι

Μας κυνηγά ένα ακίνητο τζάμι

Άθραυστο και προκαλεί την πιο βαθιά κοπή

Του Σεπτεμβρίου˙

Πίσω του σπαράζει

Σαν ψάρι που αναπνέει αέρα το χαμόγελο.

Art: by Kazytc

.

.

 

Νίκος Κατσικάνης, Φτερά πεταλούδας

427119_3459306248473_1768523845_n

 

.

Κατάκοποι και συφοριασμένοι

από την ταλαιπωρία του χρόνου

Με πείνα για το κρουστό

Όμως ερχόμασταν με αναφιλητά

από τα έγκατα

Διψώντας των ματιών

τα καλλίρειθρα ποτάμια.

Η μνησιακακία των κομμένων

λουλουδιών

κι ο πόνος για το σφάλμα των άλλων

μια ξαφνική καταδίκη

πάνω στο στήθος.

Κι αν είναι η μοίρα μας το χώμα;

Εμείς συμβουλευόμαστε

τ’ αστέρια

Ανατινάσσοντας κουκούλια

γεμίζουμε το σύμπαν ελπίδα

που τη σηκώνουν πεταλούδες

με τα φτερά τους

που είναι η αγάπη.

.

.

 

Βασίλης Στεριάδης, Βενιαμίν

avery-palmer-4

.

Χ

Η γεύση από την περασμένη μέρα θα ξανάρθει στο σχολείο

Με τα βλακώδη ανέκδοτα. Νυστάζω και νυστάζεις

Σκέφτομαι ο Βενιαμίν θα κοιμηθεί.

Ο καινούργιος φίλος μου ο Βενιαμίν είναι αριστούργημα

νοικιάζει ένα ποδήλατο τρία τάλιρα την ώρα

πηγαίνει μόνος του στη λίμνη όπου έβαψαν κόκκινο τον κύκνο

ύστερα ο κύκνος ξέβαψε

πέρασαν πάνω του τα λεωφορεία

οι νέες πινακίδες τώρα γράφουν «Εγνατία Οδός»

Η Τζένη περνάει λοξά τον ίδιο δρόμο

μοίρασε τα μαθήματα σε δυο μεγάλες πολιτείες

μια βορεινή μια νότια

εγώ όπως ξέρετε

κήρυξα πόλεμο με τα αμφιθέατρα κι ήρθα εδώ.

Ο φίλος μου ο Βενιαμίν παράτησε τη γωνιά του στο πανεπιστήμιο

καβάλησε ένα θερμόμετρο με υδράργυρο

κι ανέβηκε όπως ο πυρετός στο ρετιρέ

έπεσε ο πυρετός κι εκείνος σκοτώθηκε.

Τώρα είναι ήσυχος

μες το θάνατο κι απύρετος

η παρουσία του ανεβαίνει σταθερά

το πρόσωπό του διαβαθμίζεται

σημειώνει επιτυχία

~Ο κύριος Ίβο -Το ιδιωτικό αεροπλάνο, εκδ. Κέδρος,2000~

Art: Avery Palmer

Πέτρος Σκυθιώτης, Συνθήκη ισορροπίας

   evolution

 .

Ο άνθρωπος -οριγκάμι
τσάκιζε απ’ όλες τις πλευρές
και στο τέλος πήρε
τη μορφή
ανθρώπου
με χάρτινο σώμα
και ψυχή καμένου δάσους
γι’ αυτό και οι Ιάπωνες
τον ονόμασαν
ποιητή.

 ~Συνθήκη Ισορροπίας, εκδ ΘΡΑΚΑ 2014~

Photo: Origami art, evolution

.

.

Μαργαρίτα Παπαγεωργίου, Παράξενος Ελκυστής

 

sauco

.

 

τᾶ]ς κε βολλοίμαν ἔρατόν τε βᾶμα

κἀμάρυχμα λάμπρον ἴδην προσώπω,

Το λικνιστό της βάδισμα ποθώ

το φωτεινό της πρόσωπο να δω*

Σαπφώ

Περιδινίζω το δέρμα

σε χορό ελλειπτικό

στροβιλισμός πυρήνα

σε κενό φως

δίχως αποδέκτη.

.

Στο έμπα των ματιών σου

χάνω το ρυθμό

ζαλίζομαι παραπατώντας κύ-

μα γίνομαι ρεύμα ραδιενεργό

-ηλεκτρική θάλασσα-

κι αν Πρωτέας στο βυθό μοιραία

δραπετεύοντας τα πουκάμισά σου αλλάζω

για να σου είμαι όμορφη

η πλάτη μου έχει πάρει  το σχήμα του έρωτά σου

.

Είμαστε

στο χάσιμο  του σφυγμού

στο θόρυβο πίσω από τη  μελωδία

στα παράσιτα κάτω από  τον ήχο

στο σφάλμα μετά την πρόσθεση

στο αχ!  του σπασμού

στην αρχή πάντα  –  είμαστε-

.

Η έλξη μας άλμα σε γκρεμό

παράξενη καταστροφή

έσκασε η σαπουνόφουσκα

χωρίς αιτία επανάσταση

μα  άξαφνα  κατάλαβα

– στο  α   πάντοτε είμαστε –

κι έγινα τόσο χαρούμενη για αυτό

.

(από υποκλοπή τηλεφωνικών συνομιλιών ανάμεσα σε Julia και Thom)

 

~πρώτη δημοσίευση staxtes.com 5/01/2016~

* οι δυο στίχοι της Σαπφώς σε απόδοση από τον Κώστα Τοπούζη, εκδ. Επικαιρότητα 1997

Art: Sauco

.

.

 

Γκότφριντ Μπεν, Morgue-Νυχτερινό καφέ

 

brooke-shaden-4

.

824: O έρωτας και η ζωή των γυναικών.

Το βιολοντσέλο πίνει με ταχείς ρυθμούς. Το φλάουτο

ρεύεται βαθιά σε τρεις  ρυθμούς: το ωραίο δείπνο.

Το τύμπανο τελειώνει το αστυνομικό μυθιστόρημα.

.

Πράσινα δόντια, σπυράκια στο πρόσωπο

γνέφει σε μια βλεφαρίτιδα.

.

Λίπος στα μαλλιά

Μιλάει σε ανοιχτό στόμα με αμυγδαλές.

Πίστη Αγάπη Ελπίδα γύρω απ’ το λαιμό.

.

Η νεαρή βρογχοκήλη είναι ο,τι πρέπει για στρα-

πατσαρισμένη μύτη.

Πληρώνει για κείνη τρεις μπίρες.

Ο λειχήνας αγοράζει γαρίφαλα

για να μεταπείσει το διπλοσάγωνο.

.

B-moll: η σονάτα αρ. 35.

Δυο μάτια γκαρίζουν:

Μη ραντίζετε την αίθουσα με το αίμα του Σοπέν,

για να σέρνεται επάνω του ο όχλος!

Τέρμα! Ε, Ζίγκι! –

Η πόρτα ανοίγει διάπλατα: μια γυναίκα.

Άνυδρη έρημος. Καφετί της Χαναάν.

Αγνή. Σπηλαιώδης. Την ακολουθεί ένα άρωμα. Άρωμα τρόπος του λέγειν.

Πρόκειται απλώς για μια θολωτή κύρτωση του αέρος

Εναντίον του εγκεφάλου μου.

 

Μια λιπαρή σωματικότητα τριποδίζει ξοπίσω της

~Έξι Ευρωπαίοι ποιητές, Γκόντφριντ Μπεν, μτφρ:  Αλέξανδρος Ίσαρης~

Photo: Brooke Shaden